De Islamitische denker die de wetenschap onderuit haalde

Vergeten Islamitische denker

Als je op straat iemand met een Islamitische achtergrond vraagt naar een Islamitische denker, dan noemt-ie waarschijnlijk Al-Ghazali.

Ghazali is de David Hume van de Islamitische traditie. Hij gebruikt de skeptische methode in z’n filosofie. Met als belangrijk verschil: Ghazali werd er geloviger van terwijl Hume zo atheistisch bleef als hij al was.

Bagdad: aan het hof

In de tijd van Al-Ghazali (de 11e eeuw, in de stad Bagdad) was de Islamitische wetenschap tot grote hoogten gestegen. Via wiskunde en experiment legde men de basis voor wat in het westen later de wetenschappelijke revolutie werd. De natuur, geloofden veel Islamitische wetenschappers, zit tjokvol wetten en patronen. En we willen ze allemaal weten. En af en toe was er een denker die zei: en God dan? Al-Ghazali was zo’n Islamitische denker.

Skepsis

Ghazali had een topbaan in de hoogste regionen van de Islamitische maatschappij, maar op een dag hield hij ermee op en vertrok. Gekweld door skeptische twijfel. Al die filosofische redeneringen en al die wetenschappelijke vooruitgang: had het nog zin om in God te geloven?

Ghazali sloot zich naar eigen zeggen twee jaar op in een toren van een moskee in Damascus om te mediteren. Daar, in die toren misschien wel, bedacht hij een argument dat in één keer alle filosofie en wetenschap onderuit schoffelde.

8 boeken om te beginnen met filosofie

8 boeken om te beginnen met filosofie

De mooiste (en toegankelijkste) filosofieboeken die ik las op een rijtje.

Download hier mijn selectie van Nederlandse, toegankelijke boeken voor als je wilt beginnen met lezen over filosofie. Je naam gebruik ik om je aan te spreken :-)

Gerko Tempelman

Ik respecteer jouw privacy. Lees hier mijn privacyverklaring.

Zagen aan de wetenschap

Is er een filosoof of wetenschapper, vroeg Ghazali, die mij kan uitleggen hoe ik zeker weet dat morgen de zon op komt? Het enige dat ik weet is dat het tot nu toe altijd zo geweest is. Maar dat is geen garantie voor de toekomst. Op basis waarvan passen we een causale gevolgtrekking toe op de zonsopgang van morgen?

Hume zei het later zo (zie een eerder blog): wie legt mij uit hoe je weet of twee opeenvolgende gebeurtenissen causaal iets met elkaar te maken hebben? Als een steen beweegt nadat ik er tegenaan schop, is dat dan een garantie dat het een door het ander komt?

Stel je eens voor dat er in een land tegelijk een afname van boerenkoolproductie en een daling van kindercijfers wordt gemeten. Dan is er niemand die zegt: minder boerenkool is een verklaring voor minder kinderen. Maar op basis waarvan doen we dat bij die steen dan wel? Of is het net zo weinig zeker als de zonsopgang van morgen?

Spirit

Er is geen wetenschapper, zeggen Ghazali en Hume, die mij kan vertellen dat causaliteit een geldig principe is. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst en bij de steen of bij de boerenkool hangt geen bordje: ‘causaal’ of ‘niet-causaal’. Hoe kan ik het dan zeker weten?

Ghazali zei: goeie reden om niet te veel waarde te hechten aan filosofie en wetenschap. En hij werd mysticus en wijdde zijn leven aan God.

Hume zei: inderdaad een goeie reden voor skepsis. Maar ja, causaal denken is soms wel handig, dus gooi m’n boek maar in de haard. Hij ging een biertje drinken.

Vraag

Het argument van Ghazali en Hume is moeilijk te weerleggen. (zie hieronder nog een verduidelijkend filmpje). Ben je het daarmee eens? Wat vindt jij van deze redenering?

2 gedachten over “De Islamitische denker die de wetenschap onderuit haalde”

  1. 25 september 2018.
    Geachte heer Gerko Tempelman,

    Als het allemaal waar is. De hoge wetenschappelijke status en kennis in de arabische wereld. Als de cultuur zo verfijnd is geweest. En als de gewoonten zo beschaafd en hoogstaand zijn geweest, waar ging het dan eigenlijk mis in de arabische wereld.

    Hun muziek, ook eeuwenoud haalt het o.a. niet bij de (ook bij ons in Europa uit die tijd stammend met minstrelen en a-capella zang) westerse muziek.

    Ik wil dan graag van U weten welke geloofsstroming de islamitische wereld zo op achterstand heeft gezet. Zo in de oorlogszuchtige richting heeft geduwd, zodat de islamitische strijders voor de poorten van Wenen hebben gestaan en zijn verslagen en zij uit zuid-Spanje moesten worden verdreven.
    Was dit oorlogvoerend misschien een reactie op de Kruisvaarders in 1100 e.v.

    Het kan er bij mij niet in dat als de “verovering” van Europa in de 16/17e eeuw door de toenmalige Islam vredelievend, hoogstaand met muziek, literatuur, wetenschap c.a. was geweest deze “verovering” door het toenmalige Europa zelfs verwelkomt zou zijn al een nieuwe stroming.
    Ik meen dat de oudste opera uit de 16e eeuw dateert. Uitvoering in Italië.
    In de 19e eeuw was het BonTon om oosterse invloeden in je interieur te gebruiken.

    Ik ben zo benieuwd naar Uw redeneringen? In mijn ogen is er in de Islam een heersende stroming die verderf voor alle “witte honden” wil. Ik citeer een passagier in de tram van Den Haag.
    Met vriendelijke groet,

    Th.L. Keijzer

    1. Hey Thea, dank voor je eerlijke reactie. Ik merk dat het je aan het hart gaat. Hieronder wat gedachten van mij – de vraag volledig beantwoorden, dat kan ik niet.

      1. Vooraf toch nog even dit (waarschijnlijk heb je het al vaker gehoord): wat één iemand zegt in de tram in Den Haag is niet zomaar toepasbaar op de miljoenen mensen die islamiet zijn. Dat zo iemand dat zegt, geloof ik best, maar dat het een goed beeld geeft van wat de islam zegt, denk ik niet. Ik denk dat de wereld er echt anders uit zou zijn als alle islamieten (ook de velen in Nederland) inderdaad willen heersen en witte honden willen verderven.

      2. Hetzelfde geldt een beetje voor de geschiedenis, moet ik toegeven. Mijn stukken over de islam laten de zonnige kant zien van de islam in de middeleeuwen. Die was er. Het is geen onzin, maar ook toen waren er passagiers-in-de-tram, zogezegd. Ook toen waren er mensen die niet tolerant, wetenschappelijk etc. waren.

      3. Over de oorlogszuchtige richting, tja: waarom breidde het islamitische rijk zich (met gewapende strijd) uit? U heeft het over de Ottomanen bij Wenen (dat was in 1683), maar ook al eerder in de periode die ik beschrijf. Er zijn veel uitleggen aan gegeven. Dit zeg ik erover: niet alleen de islam deed dit, ook de Romeinen deden het, de Egyptenaren en natuurlijk de Europeanen (zoals in de kolonisatietijd). Ik maakte er deze video over: is islam een religie met het zwaard (in de middeleeuwen)? : Ja. Net als alle andere godsdiensten en volken. Zie: https://www.youtube.com/watch?v=qn4Px1EcwVg&index=3&list=PL2AYZjpa3gnGJrvF9cTStkcZPmjsFzTYJ
      U noemt zelf de kruisvaarders. Christenen met het zwaard. Dat was zeker niet de aanleiding voor islamitische gewapende strijd (die was er allang daarvoor) maar geeft wel aan hoe het er toen uitzag.

      4. Over waar het mis ging met de hoogontwikkelde cultuur.
      Ten eerste (heel kort) dit: lang niet iedereen vindt dat het mis is gegaan. Islamitische theologen misschien niet, bijvoorbeeld. Wat u ‘misgaan’ noemt, is gezegd vanuit uw perspectief. Veel mensen zijn het met u eens, maar lang niet alle.
      Dan: hoe kan het dat de wetenschappelijke oriëntatie afnam? Er zijn boeken over volgeschreven. Enkele dingen die genoemd worden: de Mongoolse strijders staken alle bibliotheken in de fik. Het Europese kolonialisme nam de macht over (ook in Arabische gebieden). Sommige mensen zeggen: sinds de filosofie van Al-Ghazali ging het mis (blog hierover: https://denkjewel.nl/islamitische-denker/). Maar het blijft een vraag die niet makkelijk te beantwoorden is.

      5. Wat u zegt over muziek is volgens mij een kwestie van smaak.

      Een deel van wat u vraagt probeer ik te beantwoorden in mijn cursus. Die is ook online (met video’s) te volgen, kijk hier voor meer info over die cursus: https://soofos.nl/cursus/filosofie-en-islam-geschiedenis/

      Ik hoop dat dit een beetje helpt!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *